O Mañanceiro.

Comando Cultural "Os Rabiscos"

Opinión de Roxelio Díz desde México 

A GALICIA EXILIADA EN MEXICO.

Cando un é neno, a súa preocupación non é outra que polo medio do xogo e da súa fantasía descubrir o mundo que o rodea, con todo a esponxa que temos por cerebro absorbe todo o que ocorre ao seu  arredor e gárdao nunha marcadora que sae á luz cando menos o imaxinamos. Só necesita unha situación, unha frase ou un nome que funcione como disparador para que eses recordos flúan.

Iso foi exactamente o que me pasou ao ler en varios diarios galegos a morte en México á idade de 97 anos de Elixio Rodríguez, histórico galeguista exiliado neste país desde o final da Guerra Civil. Polo que este nome fíxome facer unha regresión a finais dos anos cincuenta, onde eu tiña oito ou nove anos de idade e que xunto cos meus pais viviamos na Colonia Álamos da capital mexicana.

 Eu realizaba os meus estudos primarios no colexio lasallista Cristóbal Colon, aínda a pesar de que os meus pais non eran precisamente católicos practicantes, supoño que seria polo feito de darme a mellor educación nun colexio dos denominados caros, e máis cando os meus pais desenvolvíanse nun ambiente completamente republicano e criticábanlle tomar esta decisión cando naquel entón había cadros de persoal como o colexio Madrid, o Luís Vives ou o Instituto Ruiz de Alarcón dirixido polo galego Pedro Martul Rei, onde traballaron como profesores unha cantidade enorme de profesores galegos e españois de alto recoñecemento.

Por norma do colexio, aos sete anos realicei a miña primeira comuñón e os meus padriños foron Silo Rodríguez, irmán menor de Elixio, e a súa esposa Elvira, con quen os meus pais levaban unha amizade entrañable.

Ao ser fillo único e non ter mais familia que os meus pais aquí en México, podía xogar con nenos da miña idade no colexio e no parque que se atopaba  fronte do local que a miña nai arrendara á beira do departamento para pór unha papelería á que bautizou como papelería Galicia coa oposición do meu pai, posto que ela non tiña aínda a residencia legal, e que foi precisamente Pedro Bernardez Gómez, o que a axudou e quen a tivo ao seu nome ata que lla deron. Polo tanto fóra desas horas de xogo e diversión, as demais pasábas á beira dos meus pais e o meu ambiente era o contacto co mundo adulto.

Así lembro as tardes de faladoiro no café La Parroquia, o Tánxer ou o Campòamor, onde ao ser o único neno, os amigos dos meus pais dábanme doces ou me ensinaban xogos e entretíñame facendo debuxos nas servilletas de papel, entre os que recordo a Carlos Tomei, Francisco Comesaña, Elixio Villaverde, José Caridade (fillo do Xeral Caridade Pita), Ramón Esturau, Roxelio Rodríguez de Bretaña e outros. O mesmo pasaba cando me levaban ao Padroado dá Cultura Galega onde recordo un gran abanico ao fondo do salón e onde Carlos Velo Cobelas xogaba comigo e falábame en galego, recriminando aos meus pais que non me ensinasen a lingua dos nosos maiores, e máis cando no Padroado había clases para aprendelo. E foi nesa época cando a invitación de Carlos Velo asistimos á premier da película "Sonatas"no cine Internacional, onde non podían entrar nenos da miña idade, pero ante a imposibilidade de deixarme só, leváronme coa anuencia do director. Do visionado da película só recordo vagas imaxes que me impactaron, cando nunha praia, unhas mulleres sostiñan a outra mentres unha vella gritaba : ¡voto fora, voto fora!.

O meu pai reuníase en moitas ocasións con varios amigos na sastrería Barón Dandy de Manuel Sousa Hermida, cun xa maior coronel do exercito republicano que non recordo o seu nome, e con Paco Celis quen estaba terminando a súa carreira de arquitecto no Politécnico Nacional. En varias ocasións chegaron a esa reunión un grupo de mozos cubanos, despois souben que eran Fidel Castro e o seu irmán Raúl, quen me chamaba a atención porque levaba recollido o pelo nunha pequena cola de cabalo, e que eu metíame con el  chamándolle nena, el ríase e me facía  acenos coma se fóra a pegarme, á vez que outro, o despois famoso Chè Guevara, instábame a que o seguise molestándoo, tamén asistía Camilo Cienfuegos, aínda que era o Chè, quen máis se divertía comigo e ensinábame a debuxar en follas de papel, "magoa de non gardar esas pequenas xoias de quen seria un dos iconos na loita pola liberdade".

Souben tempo despois que esas reunións eran para buscar achegues económicos e comprar un vello iate "El Gramma"no porto de Tuxpan, Veracruz, de onde saíron con dirección ao seu periplo cubano, e que logo de triunfar e entrado na Habana en 1959, tan só un par de meses despois sairían para Cuba tanto Manuel Sousa como Paco Celis en compañía da súa nai Maruxa como o seu irmán Alexo, os cales trataron de convencer aos meus pais para que fixesen o mesmo, con todo o meu pai díxolles que non quería pasar de novo por unha situación de posguerra, nin volver falar de cartillas de racionamento.

Recordo tamén como nalgunhas ocasións Adeliña Costal, amiga da miña nai levábame a unha radiodifusora en que emitían "A hora de Galicia" e ela era unha das súas voces xunto a Roxelio Rodríguez de Bretaña. Naquel momento quizais para facer mais levadío o exilio, moitos deles colaboraban en diferentes proxectos culturais, como era esa mesma emisión radiofónica ou revistas como "Saudade ou Viviros" como Elixio Rodríguez, Benito Bùa, Ramón Cabanillas, Pepe Caridade, Florencio Delgado Gurriaràn, Xoan López Durà e outros que escapan á miña memoria.

Moitos dedicáronse ao ensino, emeritos profesores e catedráticos que deixaron pegada nos principais cadros de persoal educativos e na Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM), outros médicos recoñecidos como o Dr. Acosta, Dr. Fumagallo, Dr. Carniceiro ou o Dr. Otero Cervino e o Dr. Otero Fernández.

Dous das mais importantes achegas culturais creadas polo exilio republicano e que continúan ata a data son "El Colegio de México" e o " Ateneo Español de México" onde neste ultimo podemos atopar como fundadores aos galegos Carlos Velo, Daniel Vieitez e José Caridade Mateo.

Hoxe a inmensa maioría estan mortos, quizais Elixio Rodríguez fose un dos últimos sobrevivientes desta xeración tan especial como á vez esquecida, todos eles deixaron no meu un ensino e uns valores que conservo ata hoxe, poderían haber estado equivocados, pero sempre aferrados ás súas conviccións que non abandonaron nunca e menos caeron na tentación de venderse ao mellor ofertante, o seu rectitud foi a luz que nos guiou a moitos de nós e que tratamos de seguir difundindo.

En días pasados o Presidente Rodríguez Zapatero estivo neste país, onde se reuniu con algúns sobrevivientes dos "nenos de Morelia" e con representantes da Colonia Española. Sobre os primeiros, terei que dicir que xa era hora que un dirixente acordásese deles, aínda que persoalmente creo que demasiado tarde e máis se soamente foi para tomarse a foto, posto que a súa prometida Lei da Memoria foi un verdadeiro fracaso antes de ter vixencia, unha Lei covarde e tan raquítica que será mais fácil que teña apoio cos herdeiros do franquismo que o repudio con que a vemos para os que supostamente vai dirixida, posto que no fondo é unha Lei de punto final, que non repara nada e que continua estigmatizando aos que loitaron pola liberdade a cambio de trinta moedas, e que segue dando impunidade a quen se saltaron a legalidade.

Sobre os segundos, quero dicirlle que é a representación renovada da mesma Colonia Española Nacional-Católica que aclamaban a Franco e que desconfía de calquera dirixente socialista. Aquí Fraga e Aznar están por riba de calquera posicionamento ideolóxico de esquerdas. Aquí seguimos sendo vermellos e comunistas todo aquel que teña un pensamento liberal. Nas súas Institucións (que vostedes apoian e financian) séguense os lineamientos fascistas de épocas pasadas, onde a muller non ten valor algún, discriminase pola cor da pel aínda que teña a documentación española e se denigra aos seus propios paisanos cando estes non están á altura económica dos demais. Aquí prima o diñeiro por encima do intelecto e convértense en demócratas a conveniencia.

Os americanos inténtannos sorprender por medio do cine cunha película chamada "Transformers" cando aquí en México e en España temos os mellores exemplos, cando nos anos cincuenta levantaban o brazo co saúdo franquista e cantaban o cara ao sol, a mediados dos setenta por mor da morte do ditador, non daban sinais de vida disfrazados detrás de onde corría a xente para ir tomando posicións, e que nos oitenta e noventa saltaron á palestra como demócratas e defensores da vida, reptando ata chegar ao poder, ¡queren mellor proba de Transformers!.

Rogelio Diz-Analista político